Тип публикации: статья из журнала
Год издания: 2025
Идентификатор DOI: 10.59102/kufil/2025/iss3pp234-245
Ключевые слова: non-equivalent vocabulary, culturally specific vocabulary, culture-specific term, barymta, karymta, literary text, foreignization, domestication, баламасыз лексика, мәдениетке тән лексика, мәдениетке тән термин, барымта, қарымта, көркем мәтін, форенизация, доместикация, безэквивалентная лексика, культурно-специфическая лексика, культурно-специфический термин, карымта, художественный текст
Аннотация: The article explores methods for overcoming Kazakh cultural and linguistic non-equivalence in the literary translation of the historical novel “Troubled times” by Kazhigali Mukhanbetkaliuly into Russian and English. The novel is dedicated to the Kazakh resistance against colonialism in the 18th century. The study specifically examiПоказать полностьюnes the transfer of the non-equivalent terms "barymta" and "karymta". The study is significant for understanding how effectively and accurately to convey non-equivalent vocabulary, which is especially important for the translation of historical novels that seek to preserve the authenticity of their national and historical context. Using content and comparative analysis, the study determined that in the Russian and English translations, such techniques as transliteration, explicitation with a footnote, calque, and grammatical substitution were employed to overcome the Kazakh cultural and linguistic non-equivalence. The analysis of these techniques showed that the term “barymta” was translated using the foreignization strategy, while “karymta” was rendered using the domestication one. The results of the study will provide valuable insights into the ways of preservation of the literary and cultural identity in literary translations, offering useful guidance for researchers in Translation Studies and Literary Studies who explore translation as an integral part of the literary process. Future research could be focused on other culturally significant non-equivalent vocabulary in the novel under study and investigate issues related to indirect translation from Kazakh to English through Russian. Мақалада Қажығали Мұханбетқалиұлының «Тар кезең» тарихи романының орыс және ағылшын тілдеріне көркем аудармаларындағы қазақша мәдени және тілдік баламасыздықты еңсеру тәсілдері қарастырылған. Роман XVIII ғасырдағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы тұруына арналған. Зерттеуде «барымта» және «қарымта» баламасыз терминдерінің берілуі қарастырылады. Зерттеу ұлттық және тарихи контекстінің шынайлылығын сақтауға ұмтылатын тарихи романдарды аударуда баламасыз лексиканың қалай тиімді әрі дәл берілуінің маңыздылығын көрсетуімен маңызды болып табылады. Контент-талдау мен салғастырмалы талдау негізінде зерттеу барысында орыс және ағылшын тілдеріндегі аудармаларда қазақша мәдени және тілдік баламасыздықты еңсеру үшін транслитерация, сілтеме арқылы түсіндіру, калькалау және грамматикалық алмастыру сияқты әдістер қолданылғаны анықталды. Бұл тәсілдерді талдау «барымта» терминінің форенизация стратегиясы арқылы аударылғанын, ал «қарымта» термині доместикация стратегиясы арқылы аударылғанын көрсетті. Бұл зерттеудің нәтижелері көркем аудармалардағы әдеби-мәдени болмысты сақтау жолдары туралы құнды мәліметтер береді және аударма ісін әдеби процестің ажырамас бөлігі ретінде қарастыратын аударматану және әдебиеттану салаларындағы зерттеушілер үшін де пайдалы нұсқаулық болады. Кейінгі зерттеулерде романдағы басқа мәдени маңызы бар баламасыз лексикаға назар аударып, қазақ тілінен ағылшын тіліне орыс тілі арқылы сатылы аудармаға қатысты мәселелерді зерттеуге болады. В статье рассматриваются методы преодоления казахской культурной и языковой безэквивалентности в художественном переводе исторического романа Кажигали Муханбеткалиулы «Тяжкие времена», на русский и английский языки. Роман посвящен казахскому сопротивлению колониализму в XVIII веке. В работе рассматривается передача безэквивалентных терминов «барымта» и «карымта». Исследование имеет важное значение для понимания того, как эффективно и точно передавать безэквивалентную лексику, что особенно важно для перевода исторических романов, которые стремятся сохранить аутентичность своего национального и исторического контекста. С помощью контент-анализа и сравнительного анализа исследование выявлено, что в русском и английском переводах для преодоления казахской культурной и языковой безэквивалентности были использованы такие приемы, как транслитерация, экспликация сносками, калькирование и грамматическая замена. Анализ данных приемов показал, что термин «барымта» был переведен с использованием стратегии форенизации, в то время как термин «карымта» был передан с использованием стратегии доместикации. Результаты исследования предоставят ценную информацию о способах сохранения литературной и культурной самобытности в литературных переводах, а также станут полезным руководством для исследователей в области переводоведения и литературоведения, изучающих перевод как неотъемлемую часть литературного процесса. Дальнейшие исследования могут быть сосредоточены на другой культурно значимой безэквивалентной лексике в изучаемом романе, а также на вопросах, связанных с косвенным переводом с казахского на английский через русский.
Журнал: Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің хабаршысы. Филология сериясы
Выпуск журнала: №3
Номера страниц: 234-245
ISSN журнала: 27079910
Место издания: К?кшетау
Издатель: Кокшетауский университет им. Ш. Уалиханова